مبانی ترويج كشاورزي و توسعه روستايي

ترویج کشاورزی و چالش های پیش رو

به نظر می رسد با گذشته چند دهه از شکل گیری ترویج و کسب تجارب فراوان توسط این سیستم در نقاط مختلف جهان، هنوز ارائه تعريفي جامع و مانع از ان که مورد تائید همه صاحب نظران و خبرگان این ترویج باشد عملاً نا ممكن است، زيرا هر يك از متخصصان با توجه به نقشي كه براي آن قائل هستند تعريفي از ان ارائه نموده اند, البته تفاوت در واژه شناسی تنها منبع ابهام در رابطه با مفهوم ترویج نیست، بلکه برداشت های سیاسی و همانند ان سهم مهمی در پیدایش این ابهام دارند و هدف هایی که انتظار می رود ترویج به ان دست یابد بسته به شرایط سیاسی که ترویج در ان کار می کند متفاوت است. با وجود تعاریف متعدد از ترویج، تعاريف ارائه شده از آن داراي وجوه مشترك بسیاری است. امروزه نیز مهمترين ويژگي ترويج را ماهيت آموزشي آن می دانند. هر چند برخي از متخصصان معتقدند, اين واژه به تنهائي ماهيت آموزشي ندارد و بدين لحاظ پسوند آموزش را نيز به ان اضافه مي نمايند.

بسیاری از خبرگان علوم ترویج تعریف رولینگ (Rolling  1988) را از این واژه جامع تر از سایر تعاریف می دانند، بر اساس این تعریف ترويج نوعي مداخله گري است، كه با استفاده از ابزار ارتباط, از طريق يك نهاد يا سازمان براي ايجاد تغييرات داوطلبانه رفتاري و به منظور دستيابي به منافع جمعي و گروهي و اجتماعي بنا مي شود.  در اين تعريف 5 عنصر مداخله گري، ارتباطات، تمرکز بر فعالیت های داوطلبانه، انجام فعالیت های هدفدار، تمرکز بر فعالیت های جمعی و گروهی و برتری آن بر فعالیت های فردی و خصوص و نهایتا تمرکز بر فعالیت های سازمانی به چشم مي خورد.  اين عناصر ماهيت و وجه تمايز ترويج را نسبت به ساير علوم مشابه و نیز سایر روش هاي آموزشی (آموزش رسمي , آموزش فني و حرفه اي , سواد آموزي و غيره)  نشان مي دهد.

ترويج در فرآيند توسعه پايدار كشاورزي و روستائي اهداف مختلفي را دنبال نموده و متناسب با نيازهاي محلي و منطقه اي وارد عرصه هاي مختلف ميشود. نقش ترويج در جامعه غالبا متاثر از فضاي سياسي, اقتصادي و سياستهاي كلان جامعه است. در بسياري از كشورها از جمله آمريكا اين نهاد با هدف آموزش كشاورزان تاسيس گرديد. حال آن كه در كشورهاي اروپائي نظام هاي ترويجي در صدد مسائل و مشكلات مختلف كشاورزان و روستائيان در زمينه هاي مختلف اقتصادي , اجتماعي از طريق حل مسئله[1] مي باشند و اغلب هدف هايي چون توسعه صادرات محصولات کشاورزی, بهداشت و غيره را دنبال مي كند. در جهان سوم وظيفه ترويج عمدتاً انتقال نو آوري ها و تكنولوژي های نوين به بهره برداران كشاورزي و روستائي است.

بدون شک ترویج در دهه های اتی برای ارائه فعالیت های خدماتی و مشاوره ای خود با چالش ها، مشکلات و تنگناهای عدیده ای روبروست که بی توجه به ان ها می تواند ترویج کشاورزی را به بن بست و رکود بکشاند. تنگناهای اقتصادی و مالی، بحران مشروعیت، بحران زیست محیطی و بحران در مبانی نظری تنها بخشی از ان هاست. وجود این چالش ها و بحران ها مسئولیت کارشناسان و صاحب نظران علوم ترویجی را چند برابر می کند. شاه ولی و همکاران (1388) بر اساس بررسی دیدگاه ده ها صاحب نظر در حوزه ترویج افزایش بهره وری در فعالیت های ترویج، استفاده از تکنیک های مشارکتی و تقویت گروه های محلی، توجه به مقوله ارتباطات و تمرکز زدایی از فعالیت های ترویجی و بهره گیری از توانمندی های سازمان های غیر دولتی در سطوح مختلف از جمله عوامل کلیدی برای فائق امدن بر چالش های اینده ترویج می دانند.